- "Pin cát" lưu năng lượng dưới dạng nhiệt: điện tái tạo nung nóng cát, nhiệt được giữ lại và lấy ra khi cần, chủ yếu cho sản xuất công nghiệp.
- Pin cát không dùng để sạc điện thoại hay xe điện; chuyển ngược ra điện được nhưng hiệu suất thấp.
- Alternō theo đuổi công nghệ này cho nhiệt công nghiệp và nông nghiệp, đã gọi vốn nhiều vòng và mở rộng sang Nhật Bản năm 2025.
- Thách thức lớn nhất là chứng minh hiệu quả kinh tế khi mở rộng quy mô.
"Pin cát" là hệ thống lưu trữ năng lượng dưới dạng nhiệt: điện từ năng lượng mặt trời hoặc gió được dùng để nung nóng cát lên nhiệt độ cao, nhiệt được giữ trong bể cách nhiệt và giải phóng khi cần, chủ yếu để cung cấp nhiệt cho sản xuất công nghiệp. Alternō là một startup Việt Nam theo đuổi công nghệ này và đã gọi được vốn khoảng 1 triệu USD theo các thông tin công bố. Đây là hướng đi thú vị vì nhiệt công nghiệp chiếm phần lớn năng lượng tiêu thụ trong nhà máy, nhưng công nghệ vẫn cần chứng minh hiệu quả kinh tế ở quy mô lớn.
Pin cát không phải pin điện thoại
Cần hiểu đúng: pin cát không lưu điện để cắm sạc điện thoại hay xe điện như pin lithium-ion. Nó lưu năng lượng dưới dạng nhiệt. Khi năng lượng tái tạo dư thừa, ví dụ giữa trưa nắng gắt, điện được chuyển thành nhiệt qua điện trở hoặc bơm nhiệt, nung nóng khối cát. Cát có nhiệt dung đủ tốt, chịu được nhiệt độ rất cao, rẻ và sẵn có. Khi cần, không khí hoặc chất lỏng được dẫn qua khối cát nóng để lấy nhiệt ra, dùng cho lò sấy, nồi hơi, sưởi, hoặc trong một số thiết kế, chuyển ngược thành điện với hiệu suất thấp hơn.
Vì sao lưu trữ nhiệt quan trọng
Năng lượng mặt trời và gió có nhược điểm cố hữu: không ổn định. Lưu trữ là chìa khóa để năng lượng tái tạo thay thế nhiên liệu hóa thạch. Pin lithium-ion phù hợp lưu điện trong vài giờ, nhưng đắt khi cần lưu lượng lớn. Trong khi đó, nhiều ngành công nghiệp như chế biến thực phẩm, dệt nhuộm, giấy, hóa chất cần nhiệt chứ không cần điện, và hiện vẫn đốt than, dầu, khí, củi để tạo nhiệt. Lưu trữ nhiệt bằng vật liệu rẻ như cát có thể giúp điện hóa nguồn nhiệt này bằng năng lượng sạch.
| Tiêu chí | Pin lithium-ion | Lưu trữ nhiệt bằng cát |
|---|---|---|
| Dạng năng lượng lưu trữ | Điện | Nhiệt |
| Vật liệu | Lithium, niken, coban hoặc sắt phốt phát | Cát, vật liệu cách nhiệt |
| Chi phí vật liệu | Cao | Thấp |
| Ứng dụng phù hợp | Lưới điện, xe điện, thiết bị | Nhiệt công nghiệp, sưởi |
| Chuyển ngược ra điện | Hiệu suất cao | Hiệu suất thấp |
Bối cảnh thế giới
Ý tưởng lưu trữ nhiệt trong vật liệu rắn không mới. Ở Phần Lan, công ty Polar Night Energy đã phát triển và vận hành hệ thống pin cát cung cấp nhiệt cho mạng sưởi đô thị và cơ sở công nghiệp. Nhiều công ty khác trên thế giới thử nghiệm với gạch chịu lửa, đá, muối nóng chảy. Điểm chung là tìm vật liệu rẻ, bền, an toàn để lưu nhiệt quy mô lớn.
Alternō: startup Việt theo hướng nào
Alternō được thành lập năm 2023 bởi những người trẻ Việt Nam với mục tiêu phát triển hệ thống lưu trữ nhiệt bằng cát cho nhu cầu nhiệt nông nghiệp, công nghiệp và sưởi, đặc biệt tại các thị trường Đông Nam Á nơi năng lượng mặt trời dồi dào. Startup này đã nhận được sự chú ý của truyền thông và giới đầu tư, với vòng gọi vốn được công bố ở mức khoảng 1 triệu USD. Mức vốn này phù hợp với giai đoạn đầu: xây dựng nguyên mẫu, thử nghiệm với khách hàng thí điểm và hoàn thiện công nghệ. Sau đó công ty tiếp tục được các quỹ như UntroD Capital Asia và ADB Ventures (quỹ đầu tư mạo hiểm của Ngân hàng Phát triển châu Á) hậu thuẫn; tháng 10/2025, Alternō công bố mở rộng sang Nhật Bản, với hệ thống pin cát lưu nhiệt ở mức tới 600°C. Các chi tiết cụ thể về công suất, khách hàng và lộ trình nên được tra cứu từ thông tin chính thức của công ty.
Cơ hội cho Việt Nam
- Nắng dồi dào: nhiều vùng ở Việt Nam có tiềm năng điện mặt trời tốt, nhưng điện dư giờ trưa không phải lúc nào cũng được hấp thụ hết vào lưới.
- Ngành công nghiệp cần nhiệt: chế biến nông sản, thực phẩm, dệt may sử dụng nhiều nhiệt cho sấy, hấp, nấu.
- Áp lực giảm phát thải: doanh nghiệp xuất khẩu chịu yêu cầu ngày càng cao về dấu chân carbon từ thị trường nhập khẩu.
- Chi phí năng lượng: giá điện và nhiên liệu tăng khiến doanh nghiệp tìm giải pháp tiết kiệm; xem thêm bài giá điện tăng và năng lượng xanh.
Thách thức không nhỏ
- Chứng minh hiệu quả kinh tế: chi phí đầu tư ban đầu, tổn thất nhiệt theo thời gian, chi phí vận hành phải cạnh tranh được với lò hơi đốt nhiên liệu.
- Mở rộng quy mô: từ nguyên mẫu đến hệ thống công nghiệp lớn đòi hỏi kỹ thuật, vốn và chuỗi cung ứng.
- Cơ chế chính sách: giá điện cho lưu trữ, cơ chế mua bán điện trực tiếp, ưu đãi cho công nghệ sạch ảnh hưởng mạnh tới tính khả thi.
- Cạnh tranh: bơm nhiệt công nghiệp, pin lithium giá giảm và các công nghệ lưu trữ nhiệt khác cũng đang phát triển nhanh.
- Gọi vốn các vòng tiếp theo: công nghệ năng lượng cần vốn lớn và thời gian dài, thử thách với startup.
Startup công nghệ Việt và con đường ra thế giới
Câu chuyện Alternō nằm trong làn sóng các startup Việt theo đuổi công nghệ "cứng" thay vì chỉ ứng dụng phần mềm. Con đường này khó hơn, cần nhiều vốn và thời gian, nhưng nếu thành công sẽ tạo giá trị bền vững. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước cũng đang được thúc đẩy, như bài giải pháp số và đổi mới sáng tạo đã đề cập. Sự hỗ trợ từ quỹ đầu tư, chính sách thử nghiệm có kiểm soát và khách hàng doanh nghiệp sẵn sàng thí điểm là những yếu tố quyết định.
Nhìn về phía trước
Pin cát không phải lời giải cho mọi bài toán năng lượng, nhưng có thể là mảnh ghép quan trọng cho nhiệt công nghiệp, lĩnh vực khó điện hóa nhất. Với một startup Việt, việc theo đuổi công nghệ này và thu hút được vốn là tín hiệu đáng khích lệ. Thành công thực sự sẽ được đo bằng những hệ thống vận hành ổn định tại nhà máy, với chi phí cạnh tranh, trong nhiều năm. Đó là chặng đường người quan tâm năng lượng xanh nên tiếp tục theo dõi.
Câu hỏi thường gặp
Pin cát có sạc được điện thoại hay xe điện không?
Không. Pin cát lưu năng lượng dưới dạng nhiệt, chủ yếu cung cấp nhiệt cho sản xuất công nghiệp hoặc sưởi. Việc chuyển ngược nhiệt thành điện có thể làm được nhưng hiệu suất thấp.
Vì sao dùng cát để lưu trữ nhiệt?
Cát rẻ, sẵn có, chịu được nhiệt độ rất cao và ổn định. Kết hợp với vật liệu cách nhiệt tốt, khối cát có thể giữ nhiệt trong thời gian dài.
Alternō là công ty gì?
Alternō là startup do người Việt sáng lập năm 2023, phát triển hệ thống lưu trữ nhiệt bằng cát hướng tới nhu cầu nhiệt công nghiệp và nông nghiệp. Công ty đã công bố vòng gọi vốn khoảng 1 triệu USD, sau đó tiếp tục nhận đầu tư từ các quỹ và mở rộng sang Nhật Bản năm 2025.
Pin cát có an toàn không?
Cát không cháy và không có nguy cơ cháy nổ hóa học như một số loại pin. Rủi ro chủ yếu liên quan tới nhiệt độ cao, đòi hỏi thiết kế cách nhiệt và vận hành đúng kỹ thuật.



