- Chỉ Huawei thực sự rời Android trên điện thoại với HarmonyOS NEXT, phiên bản không chạy ứng dụng Android.
- Xiaomi, Oppo, Vivo, Honor vẫn dựa trên Android nhưng xây giao diện, hệ sinh thái riêng ngày càng độc lập.
- Động lực chính là rủi ro địa chính trị sau lệnh hạn chế với Huawei năm 2019 và thị trường nội địa lớn.
- Người dùng Việt Nam nên mua máy bản quốc tế chính hãng; máy nội địa Trung Quốc có thể thiếu tiếng Việt, dịch vụ Google.
Trong các ông lớn công nghệ Trung Quốc, chỉ Huawei thực sự "ly khai" Android trên điện thoại với HarmonyOS NEXT, phiên bản không còn chạy ứng dụng Android. Xiaomi, Oppo, Vivo, Honor vẫn dựa trên Android nhưng xây dựng hệ điều hành, giao diện và hệ sinh thái riêng ngày càng độc lập, đồng thời phát triển hệ điều hành riêng cho đồng hồ, xe điện, nhà thông minh. Động lực chính là rủi ro địa chính trị, mong muốn kiểm soát hệ sinh thái và thị trường nội địa khổng lồ. Với người dùng Việt Nam, Android vẫn là lựa chọn chính trong tương lai gần.
Bối cảnh: bài học từ lệnh cấm với Huawei
Năm 2019, Huawei bị đưa vào danh sách hạn chế thương mại của Mỹ, mất quyền dùng dịch vụ Google (Google Play, Gmail, Maps) trên điện thoại mới. Doanh số điện thoại Huawei ở thị trường quốc tế sụt mạnh. Sự việc trở thành lời cảnh tỉnh với cả ngành công nghệ Trung Quốc: phụ thuộc vào nền tảng của nước ngoài là rủi ro chiến lược. Huawei đẩy nhanh phát triển HarmonyOS và chip riêng, các hãng khác cũng tăng đầu tư vào phần mềm tự chủ.
Bức tranh hệ điều hành của các hãng
| Hãng | Hệ điều hành điện thoại | Quan hệ với Android |
|---|---|---|
| Huawei | HarmonyOS NEXT (HarmonyOS 5, HarmonyOS 6 tại Trung Quốc) | Tách khỏi Android, không chạy ứng dụng Android |
| Huawei (thị trường quốc tế) | EMUI | Dựa trên Android mã nguồn mở, không có dịch vụ Google |
| Xiaomi | HyperOS | Dựa trên Android, thêm lớp kết nối hệ sinh thái |
| Oppo, OnePlus | ColorOS, OxygenOS | Dựa trên Android |
| Vivo | OriginOS, Funtouch OS; BlueOS cho thiết bị đeo | Điện thoại dựa trên Android; BlueOS là hệ điều hành riêng |
| Honor | MagicOS | Dựa trên Android |
HarmonyOS NEXT: bước đi táo bạo nhất
Các phiên bản HarmonyOS ban đầu vẫn tương thích ứng dụng Android. Với HarmonyOS NEXT, Huawei loại bỏ phần mã Android, chỉ chạy ứng dụng viết riêng cho nền tảng. Để làm được điều đó, Huawei vận động hàng nghìn nhà phát triển Trung Quốc viết lại ứng dụng, từ mạng xã hội, thanh toán đến ngân hàng. Tại thị trường nội địa, nơi người dùng không phụ thuộc dịch vụ Google, chiến lược này khả thi: Huawei cho biết đã có hơn 36 triệu thiết bị chạy HarmonyOS 5 và HarmonyOS 6, cùng hơn 10 triệu nhà phát triển đăng ký trong hệ sinh thái. Ở thị trường quốc tế, thiếu ứng dụng toàn cầu như WhatsApp, Instagram, ứng dụng ngân hàng địa phương là rào cản rất lớn.
Vì sao các hãng khác chưa rời Android
- Thị trường quốc tế: Xiaomi, Oppo, Vivo bán rất nhiều máy ở Ấn Độ, Đông Nam Á, châu Âu, nơi người dùng cần Google Play và ứng dụng toàn cầu.
- Chi phí xây hệ sinh thái: thuyết phục nhà phát triển viết ứng dụng cho nền tảng mới tốn kém và mất nhiều năm.
- Chưa bị cấm vận: không có áp lực trực tiếp như Huawei.
Thay vào đó, họ chọn con đường "Android có lớp vỏ dày": giữ tương thích nhưng làm chủ trải nghiệm, dịch vụ đám mây, AI, kết nối thiết bị. HyperOS của Xiaomi là ví dụ, được thiết kế để kết nối điện thoại, máy tính bảng, nhà thông minh và xe điện; phiên bản HyperOS 3 bản quốc tế còn bổ sung chia sẻ tệp chạm để gửi với cả thiết bị Apple. Xiaomi còn tự phát triển chip; xem bài chip XRING của Xiaomi.
Ngoài điện thoại: cuộc đua ở thiết bị khác
Ở đồng hồ thông minh, xe điện, thiết bị gia dụng, các hãng tự do hơn vì không cần tương thích kho ứng dụng Android. Vivo phát triển BlueOS viết bằng ngôn ngữ Rust cho thiết bị đeo; Huawei dùng HarmonyOS cho đồng hồ, TV, xe; Xiaomi đưa HyperOS lên xe điện của hãng. Đây có thể là bàn đạp để các hệ điều hành riêng trưởng thành trước khi thử sức lại trên điện thoại.
Ảnh hưởng tới người dùng Việt Nam
- Điện thoại Xiaomi, Oppo, Vivo, Honor bán tại Việt Nam vẫn dùng Android với Google Play, ứng dụng ngân hàng, Zalo như bình thường.
- Huawei bản quốc tế không có dịch vụ Google; người dùng phải dùng AppGallery hoặc cách cài thay thế, không thuận tiện.
- Máy xách tay nội địa Trung Quốc có thể chạy hệ điều hành bản nội địa, thiếu tiếng Việt, dịch vụ Google, hoặc với Huawei là HarmonyOS NEXT không chạy ứng dụng Android. Cần đặc biệt cẩn trọng khi mua.
- Cập nhật và bảo mật: hệ điều hành dựa trên Android vẫn nhận bản vá từ Google, nhưng tốc độ phụ thuộc từng hãng.
Google phản ứng thế nào
Google tăng kiểm soát với Android qua các yêu cầu chứng nhận, cập nhật hệ thống qua Google Play, và đưa AI Gemini sâu vào Android. Mối quan hệ giữa Google và các hãng điện thoại vừa hợp tác vừa cạnh tranh, tương tự trường hợp Samsung được phân tích trong bài Samsung phủ sóng Gemini AI. Nếu các hãng Trung Quốc tách dần dịch vụ, Google có thể mất một phần ảnh hưởng tại thị trường lớn nhất thế giới.
Kịch bản tương lai
- Thị trường Trung Quốc phân tách: HarmonyOS NEXT cùng Android không Google tồn tại song song.
- Thị trường quốc tế ổn định: Android với dịch vụ Google tiếp tục chiếm ưu thế.
- Tương thích chéo: các hãng có thể cùng nhau xây chuẩn mở cho ứng dụng, giảm phụ thuộc.
Cuộc đua chip và công nghệ lõi giữa Trung Quốc và phương Tây cũng là bối cảnh quan trọng; xem bài Trung Quốc tạo chip 5nm không cần EUV.
Ai thực sự rời bỏ Android?
"Ly khai" Android là con đường chỉ Huawei đã đi trọn trên điện thoại, nhờ thị trường nội địa đủ lớn và áp lực cấm vận buộc phải tự chủ. Các ông lớn khác chọn cách xây dựng hệ sinh thái riêng trên nền Android, chuẩn bị phương án dự phòng. Với người dùng Việt Nam, điều quan trọng là mua máy bản quốc tế chính hãng để đảm bảo đầy đủ dịch vụ, và theo dõi cuộc đua này như một yếu tố có thể định hình thị trường điện thoại trong thập kỷ tới.
Câu hỏi thường gặp
HarmonyOS có chạy được ứng dụng Android không?
Các phiên bản HarmonyOS trước đây tương thích ứng dụng Android. HarmonyOS NEXT tại Trung Quốc đã loại bỏ khả năng này và chỉ chạy ứng dụng viết riêng cho nền tảng.
Mua điện thoại Huawei ở Việt Nam có dùng được Google không?
Điện thoại Huawei mới không có dịch vụ Google cài sẵn do lệnh hạn chế của Mỹ. Bạn dùng AppGallery của Huawei và một số phương án thay thế, nhưng nhiều ứng dụng phụ thuộc dịch vụ Google có thể hoạt động không đầy đủ.
HyperOS của Xiaomi có phải hệ điều hành riêng không?
HyperOS được Xiaomi giới thiệu là hệ điều hành mới, nhưng trên điện thoại vẫn xây dựng trên nền Android và chạy ứng dụng Android, có Google Play ở bản quốc tế.



