JackStrong Liên hệ

Trung Quốc làm chip 5nm không cần EUV: có thật và đáng sợ?

Trung Quốc tìm cách làm chip tiên tiến bằng máy DUV và kỹ thuật đa mẫu thay cho EUV bị cấm. Phân tích cách làm, chi phí, giới hạn và tác động tới ngành bán dẫn.

Ban biên tập JackStrongCập nhật · 6 phút đọc
Trung Quốc làm chip 5nm không cần EUV: có thật và đáng sợ?
Tóm tắt nhanh
  • Không có máy EUV, Trung Quốc dùng máy DUV kết hợp in nhiều lần (multi-patterning) để làm chip lớp 7nm và tiến tới 5nm.
  • Cách này tốn nhiều bước hơn, tỷ lệ đạt chuẩn thấp hơn và chi phí mỗi chip cao hơn, khó mở rộng sản lượng.
  • Hạn chế xuất khẩu làm chậm nhưng không chặn hẳn tiến bộ; khoảng cách với TSMC, Samsung về chi phí và quy mô vẫn còn.
  • Khi đọc tin "đột phá chip", cần hỏi về sản lượng, chi phí và tìm phân tích độc lập.

Trung Quốc đang tìm cách sản xuất chip ở tiến trình 7nm và tiệm cận 5nm mà không có máy quang khắc EUV, bằng cách dùng máy DUV thế hệ trước kết hợp kỹ thuật in nhiều lần (multi-patterning). Đây là thành tựu kỹ thuật đáng kể trong bối cảnh bị cấm vận, nhưng không phải "phép màu": cách làm này tốn kém hơn, tỷ lệ chip đạt chuẩn thấp hơn và khó mở rộng quy mô. Bài viết giải thích vì sao EUV quan trọng, Trung Quốc lách bằng cách nào và điều đó có ý nghĩa gì với thế giới bán dẫn.

Vì sao máy EUV quan trọng?

Chip được tạo ra bằng cách chiếu ánh sáng qua mặt nạ để "in" các mạch siêu nhỏ lên tấm silicon phủ chất cảm quang, gọi là quang khắc. Bước sóng ánh sáng càng ngắn, chi tiết in được càng nhỏ. Máy DUV (tia cực tím sâu) dùng bước sóng 193nm, còn máy EUV (tia cực tím cực ngắn) dùng bước sóng 13,5nm.

Với EUV, nhà sản xuất có thể in các lớp mạch quan trọng của chip 5nm, 3nm trong một lần chiếu. Hãng ASML của Hà Lan là nhà cung cấp máy EUV thương mại duy nhất trên thế giới; chính ASML mô tả công nghệ EUV dùng ánh sáng bước sóng 13,5nm là công nghệ riêng của hãng. Từ khoảng năm 2019, máy EUV không được xuất khẩu sang Trung Quốc, sau đó các hạn chế mở rộng sang cả một số dòng máy DUV tiên tiến. Riêng Mỹ, từ tháng 10 năm 2022, Bộ Thương mại đã đưa thêm thiết bị sản xuất bán dẫn vào danh mục kiểm soát và siết giấy phép với nhà máy chip tại Trung Quốc.

Lách bằng multi-patterning: in nhiều lần để có nét nhỏ

Ý tưởng của multi-patterning là chia một lớp mạch dày đặc thành nhiều lớp mẫu thưa hơn, in lần lượt bằng máy DUV, sau đó ghép lại. Giống như vẽ hai lần với bút nét to nhưng lệch nhau một chút, bạn tạo ra các đường nhỏ hơn khả năng của một lần vẽ.

Kỹ thuật này không mới: các hãng như TSMC, Intel đã dùng multi-patterning với DUV cho tiến trình 10nm, 7nm đời đầu trước khi EUV sẵn sàng. Điều Trung Quốc làm là đẩy kỹ thuật này đi xa hơn, cho tiến trình nhỏ hơn mà thế giới đã chuyển sang EUV.

Những gì đã được chứng minh

Năm 2023, điện thoại Huawei Mate 60 Pro dùng chip Kirin được sản xuất bởi SMIC ở tiến trình lớp 7nm, khiến giới phân tích bất ngờ. Sau đó, các báo cáo và phân tích tháo rời tiếp tục theo dõi nỗ lực của SMIC và Huawei hướng tới lớp 5nm. Thông tin chi tiết về tiến trình thực tế, sản lượng và tỷ lệ đạt chuẩn thường không được công bố chính thức, nên cần đọc các tin "đột phá" với sự thận trọng.

Cái giá của việc không có EUV

Yếu tốẢnh hưởng của multi-patterning DUV
Số bước sản xuấtTăng mạnh vì mỗi lớp phải in, khắc nhiều lần
Thời gian sản xuấtDài hơn, giảm số tấm wafer mỗi tháng
Tỷ lệ đạt chuẩnThấp hơn do sai số căn chỉnh tích lũy
Chi phí mỗi chipCao hơn đáng kể so với dùng EUV
Khả năng tiến xa hơnCàng nhỏ càng khó, giới hạn vật lý gần kề

Nói cách khác, Trung Quốc có thể làm được chip tiên tiến với số lượng hạn chế, đủ cho các sản phẩm chiến lược, nhưng khó cạnh tranh về giá và sản lượng với TSMC hay Samsung trên thị trường mở.

Tự phát triển máy quang khắc

Song song với multi-patterning, Trung Quốc đầu tư lớn vào máy quang khắc nội địa, linh kiện quang học, nguồn sáng và vật liệu cảm quang. Đây là con đường dài vì máy EUV là một trong những thiết bị phức tạp nhất con người từng chế tạo, dựa trên chuỗi cung ứng toàn cầu gồm hàng nghìn nhà cung cấp chuyên biệt. Các báo cáo về nguyên mẫu hoặc thử nghiệm xuất hiện định kỳ, nhưng từ nguyên mẫu đến sản xuất hàng loạt ổn định là khoảng cách rất xa.

Thế giới bán dẫn có nên "sốc"?

Có hai cách nhìn:

  • Cấm vận chưa đủ để chặn hoàn toàn: thành công của SMIC cho thấy hạn chế xuất khẩu làm chậm nhưng không ngăn được tiến bộ, đặc biệt khi có nguồn lực nhà nước lớn.
  • Khoảng cách vẫn tồn tại: trong khi Trung Quốc vật lộn với 5nm, các hãng hàng đầu đã sản xuất hàng loạt 3nm và đang chuyển sang 2nm, còn ASML đã có thế hệ máy EUV High NA mới hơn. Chi phí và sản lượng mới là yếu tố quyết định thương mại.

Với chip AI, điều này có ý nghĩa lớn: năng lực sản xuất nội địa quyết định Huawei có cung cấp đủ chip Ascend hay không, như bài Nvidia và Huawei tranh ngai vàng chip AI phân tích. Với chip điện thoại, các hãng Trung Quốc khác như Xiaomi lại chọn thiết kế chip riêng nhưng thuê TSMC sản xuất, xem thêm bài chip XRING của Xiaomi.

Bài học cho Việt Nam

Việt Nam đang tham gia chuỗi bán dẫn chủ yếu ở các khâu thiết kế, đóng gói, kiểm thử và có tham vọng phát triển nhân lực cho ngành. Cuộc đua công nghệ giữa các cường quốc tạo cả cơ hội lẫn rủi ro: cơ hội khi các tập đoàn đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi một quốc gia, rủi ro khi phải tuân thủ các quy định kiểm soát xuất khẩu phức tạp. Những phân tích về cơ hội bán dẫn cho Việt Nam cho thấy con đường bền vững là tập trung vào khâu phù hợp năng lực, đào tạo kỹ sư và xây dựng hệ sinh thái nhà cung cấp.

Đọc tin "đột phá chip" thế nào cho đúng?

  1. Phân biệt tên tiến trình và kích thước thật: "5nm", "3nm" ngày nay là tên thương mại, không phải kích thước vật lý của một chi tiết cụ thể. So sánh giữa các hãng cần dựa trên mật độ bóng bán dẫn và hiệu năng thực tế.
  2. Hỏi về sản lượng: làm được vài chip mẫu khác xa sản xuất hàng triệu chip ổn định.
  3. Tìm nguồn phân tích độc lập: các đơn vị tháo rời và phân tích chip thường cho thông tin đáng tin hơn thông cáo báo chí.
  4. Chú ý chi phí: chip đắt gấp nhiều lần vẫn có thể có giá trị chiến lược nhưng khó cạnh tranh thương mại.

Chip "5nm không cần EUV" là minh chứng cho sự kiên trì và năng lực kỹ thuật của ngành bán dẫn Trung Quốc dưới áp lực. Nhưng thay vì gây "sốc" cho thế giới, nó phản ánh một thực tế mới: ngành bán dẫn đang phân mảnh thành các hệ sinh thái riêng, và cuộc đua sẽ được quyết định bằng chi phí, quy mô và tốc độ đổi mới trong nhiều năm.

Câu hỏi thường gặp

Máy EUV đắt cỡ nào?

Máy EUV thuộc loại thiết bị công nghiệp đắt nhất thế giới, mỗi chiếc có giá hàng trăm triệu USD và cần nhiều chuyến hàng để vận chuyển, lắp đặt. Chỉ một số ít nhà sản xuất chip đủ khả năng đầu tư.

Chip 7nm của SMIC có tốt bằng chip 7nm của TSMC không?

Các phân tích cho thấy chip của SMIC đạt mức tương đương thế hệ 7nm về mật độ, nhưng hiệu quả năng lượng, sản lượng và chi phí được cho là kém hơn so với các hãng dùng công nghệ tiên tiến hơn.

Multi-patterning có phải công nghệ mới của Trung Quốc không?

Không. Đây là kỹ thuật ngành bán dẫn đã dùng nhiều năm trước khi có EUV. Điểm đáng chú ý là việc đẩy kỹ thuật này tới các tiến trình nhỏ hơn trong điều kiện bị hạn chế thiết bị.

Việt Nam có sản xuất chip không?

Việt Nam hiện chủ yếu tham gia thiết kế, đóng gói và kiểm thử chip, với một số dự án nhà máy quy mô nhỏ đang được phát triển. Sản xuất chip tiên tiến cần vốn và công nghệ rất lớn.

Ban biên tập JackStrongBan biên tập JackStrong viết dựa trên thông báo chính thức của nhà sản xuất, tài liệu kỹ thuật công khai và trải nghiệm sử dụng thực tế; bài được cập nhật khi sản phẩm hoặc chính sách thay đổi. Về chúng tôi
Bài liên quan

Đọc tiếp

Công ty công nghệ →