Việt Nam hạng 37 về năng lực cạnh tranh số và AI: con số nói gì

Việt Nam xếp thứ 37 trên 70 nền kinh tế trong Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và Trí tuệ nhân tạo thế giới 2026 (WDAIR) do Viện Phát triển quản lý quốc tế IMD (Thụy Sĩ) thực hiện, công bố tại Hà Nội chiều 11/11/2026. Đây là năm đầu Việt Nam chính thức tham gia và đã lọt vào nhóm 50 nền kinh tế dẫn đầu, đứng thứ ba trong sáu nền kinh tế Đông Nam Á được đánh giá. Điểm sáng nằm ở mức độ doanh nghiệp ứng dụng AI và khung chính sách; phần còn lại cho thấy quãng đường tới mục tiêu năm 2030 vẫn dài.

WDAIR là bảng xếp hạng gì

IMD công bố bảng xếp hạng năng lực cạnh tranh số hằng năm từ 2017. Năm 2026, viện bổ sung các tiêu chí về AI và đổi tên thành WDAIR. Các nền kinh tế được chấm qua năm trụ cột: Hiệu quả, Phát triển lực lượng lao động, Công nghệ và hạ tầng, Quản trị, Giá trị. Sáu nền kinh tế Đông Nam Á có mặt gồm Singapore, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam, Indonesia và Philippines.

Vì đây là lần đầu tham gia, Việt Nam chưa có thứ hạng năm trước để so sánh. Con số 37 vì vậy nên được đọc như một điểm xuất phát, đúng như cách Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhận định: tín hiệu tích cực nhưng mới là đánh giá ban đầu, chưa phải đích đến.

Những chỉ số Việt Nam đứng cao

Theo VnExpress đưa tin ngày 11/11 và bài của VietnamPlus về kết quả WDAIR, một loạt chỉ số của Việt Nam lọt nhóm 20 thế giới:

Hai nhóm nổi bật là chính sách và doanh nghiệp. Hạng 2 về số chính sách AI được luật hóa phản ánh việc Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản về AI và chuyển đổi số trong hai năm qua. Hạng 5 về doanh nghiệp áp dụng AI cho thấy khu vực tư nhân sẵn sàng thử công cụ mới, điều cũng dễ thấy trong đời sống văn phòng hằng ngày.

Đọc giữa các con số

Tổng điểm hạng 37, chỉ số thành phần hạng 2–15

Khi nhiều chỉ số thành phần nằm trong top 20 mà tổng thể chỉ ở hạng 37, nghĩa là một số trụ cột khác kéo điểm xuống. Báo chí chưa công bố đủ toàn bộ chỉ số yếu, nên chưa thể nói chính xác đó là hạ tầng, nhân lực hay đầu tư nghiên cứu. Ông Trần Minh Tân, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược khoa học và công nghệ, lưu ý kết quả chỉ phát huy giá trị khi được phân tích đúng phương pháp.

Niềm tin cao không đồng nghĩa hiểu biết cao

Hạng 9 về niềm tin của công chúng với AI là thuận lợi cho việc phổ cập công nghệ. Nhưng niềm tin cao cũng đi kèm rủi ro người dùng phụ thuộc quá mức vào câu trả lời của chatbot, hoặc dễ bị lừa bởi nội dung giả do AI tạo ra. Kỹ năng kiểm chứng thông tin vì thế quan trọng ngang kỹ năng dùng công cụ.

Mục tiêu 2030 và khoảng cách còn lại

Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 đặt mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam thuộc nhóm 3 dẫn đầu Đông Nam Á và nhóm 50 thế giới về năng lực cạnh tranh số và phát triển chính phủ điện tử, đồng thời nằm trong nhóm 3 Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển AI. Với vị trí 37 thế giới và thứ ba khu vực ngay năm đầu, hai mục tiêu xếp hạng về mặt con số đã chạm ngưỡng. Thách thức là giữ và cải thiện vị trí khi các nước khác cũng đầu tư mạnh.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ phối hợp các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để đề xuất giải pháp, ưu tiên hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và nguồn nhân lực, thúc đẩy ứng dụng AI song song với nghiên cứu làm chủ công nghệ. Viện Chiến lược khoa học và công nghệ là đầu mối kỹ thuật làm việc với IMD.

Ý nghĩa với doanh nghiệp và người lao động

• Doanh nghiệp vừa và nhỏ: việc đứng hạng 5 về áp dụng AI cho thấy đối thủ cạnh tranh của bạn rất có thể đã dùng AI trong chăm sóc khách hàng, marketing, kế toán. Không cần dự án lớn; bắt đầu từ một quy trình lặp lại nhiều nhất.
• Người lao động văn phòng: kỹ năng làm việc cùng công cụ AI đang trở thành yêu cầu thực tế. Học cách viết yêu cầu rõ ràng và kiểm tra lại kết quả là hai việc dễ bắt đầu.
• Sinh viên công nghệ: các chỉ số về nhân lực và nghiên cứu là nơi còn nhiều dư địa, nghĩa là nhu cầu với kỹ sư dữ liệu, kỹ sư AI và bán dẫn sẽ còn tăng.
• Người dùng phổ thông: hạ tầng mạng tốt là điều kiện để AI chạy mượt trên điện thoại. Bài về 5G Việt Nam và kinh tế số cho thấy nền móng này đang được xây ra sao.

Với doanh nghiệp muốn đưa dữ liệu lên nền tảng đám mây để triển khai AI, bài điện toán đám mây và chuyển đổi số tại Việt Nam tổng hợp những bước chuẩn bị cơ bản.

Nên theo dõi gì tiếp theo

Báo cáo chi tiết của IMD sẽ giúp chỉ ra từng chỉ số yếu cụ thể. Giáo sư Arturo Bris, Giám đốc Trung tâm Năng lực cạnh tranh thế giới của IMD, đánh giá việc Việt Nam tham gia có ý nghĩa vì đây là nền kinh tế đang phát triển có nhiều chuyển biến đáng chú ý. Thứ hạng năm 2027 sẽ là phép thử đầu tiên cho thấy các chương trình hành động sau đợt công bố này có hiệu quả hay không.

Với người đọc phổ thông, cách hữu ích nhất để dùng bảng xếp hạng này là nhìn vào các chỉ số cụ thể thay vì con số tổng, vì đó là nơi cho thấy chính sách nào đang hiệu quả và chỗ nào còn thiếu.