JackStrong Liên hệ

Chuyện "dở khóc dở cười": bài hát khiến máy tính Windows bị treo

Vì sao một bài hát nổi tiếng từng làm treo laptop chạy Windows? Giải mã hiện tượng cộng hưởng ổ cứng, cách Microsoft xử lý và bài học cho thiết bị ngày nay.

Ban biên tập JackStrongCập nhật · 5 phút đọc
Chuyện "dở khóc dở cười": bài hát khiến máy tính Windows bị treo
Tóm tắt nhanh
  • Video ca nhạc "Rhythm Nation" từng làm treo một số laptop thời Windows XP.
  • Nguyên nhân là tần số trong bài hát trùng tần số cộng hưởng của một loại ổ cứng 5.400 vòng/phút, kể cả máy đặt gần đó.
  • Hãng máy tính xử lý bằng bộ lọc âm thanh loại bỏ dải tần gây lỗi; câu chuyện sau này có mã lỗ hổng CVE riêng.
  • Laptop dùng SSD gần như không bị ảnh hưởng, nhưng NAS, đầu ghi camera dùng HDD vẫn cần tránh rung.

Câu chuyện bài hát khiến máy tính Windows "đứng hình" là có thật: vào khoảng thời kỳ Windows XP, một hãng máy tính phát hiện việc phát video ca nhạc "Rhythm Nation" của Janet Jackson có thể làm một số laptop treo hoặc sập. Nguyên nhân không nằm ở phần mềm hay virus, mà ở vật lý: giai điệu chứa tần số trùng với tần số cộng hưởng tự nhiên của một loại ổ cứng cơ học, khiến đầu đọc rung và lỗi. Câu chuyện được một kỹ sư lâu năm của Microsoft kể lại trên blog The Old New Thing, và sau đó còn được ghi nhận như một lỗ hổng bảo mật chính thức.

Chuyện gì đã xảy ra?

Theo lời kể, một nhà sản xuất máy tính lớn nhận thấy khi phát video ca nhạc "Rhythm Nation", một số mẫu laptop bị treo. Điều kỳ lạ hơn là ngay cả laptop đặt gần đó, không phát bài hát, cũng có thể gặp sự cố. Đây là dấu hiệu cho thấy âm thanh đang tác động lên phần cứng qua không khí, chứ không chỉ qua phần mềm.

Điều tra cho thấy các máy này dùng một loại ổ cứng 5.400 vòng/phút phổ biến thời đó. Bài hát có những tần số âm thanh trùng với tần số cộng hưởng của ổ cứng. Khi phát qua loa của laptop, rung động truyền vào ổ cứng, làm đầu đọc ghi lệch vị trí, khiến ổ không đọc được dữ liệu và hệ điều hành bị treo.

Cộng hưởng là gì?

Mọi vật thể đều có tần số dao động tự nhiên. Khi một lực bên ngoài tác động đúng tần số đó, biên độ dao động tăng mạnh, gọi là cộng hưởng. Đó là lý do ca sĩ có thể làm vỡ ly thủy tinh bằng giọng hát đúng nốt, hay đoàn quân được yêu cầu không đi đều bước khi qua cầu.

Ổ cứng cơ học có đĩa từ quay rất nhanh và đầu đọc lơ lửng cách mặt đĩa một khoảng siêu nhỏ. Hệ thống này cực kỳ nhạy với rung động. Bất kỳ rung động nào ở đúng tần số đều có thể khiến đầu đọc mất vị trí.

Ổ cứng laptop 2,5 inch mở nắp với đĩa từ và cần đầu đọc
Một ổ cứng laptop 2,5 inch đã mở nắp, lộ đĩa từ và cần đầu đọc, bộ phận rất nhạy với rung động. Ảnh: Evan-Amos, CC BY-SA 3.0, qua Wikimedia Commons.

Microsoft và hãng máy tính xử lý thế nào?

Giải pháp khá "đời": nhà sản xuất thêm một bộ lọc vào hệ thống âm thanh để loại bỏ dải tần số gây cộng hưởng trước khi phát ra loa. Người dùng vẫn nghe nhạc bình thường, còn ổ cứng không bị "lắc". Kỹ sư Microsoft kể rằng bộ lọc có thể đã được giữ lại rất lâu, như một miếng vá vô hình mà không ai còn nhớ lý do.

Nhiều năm sau, khi câu chuyện được công bố, cộng đồng bảo mật đã đăng ký nó như một lỗ hổng chính thức với mã CVE-2022-38392, vì về lý thuyết, kẻ xấu có thể dùng âm thanh để gây từ chối dịch vụ với các thiết bị dùng loại ổ cứng đó.

Không chỉ là chuyện vui: tấn công bằng âm thanh

Câu chuyện "Rhythm Nation" thuộc một nhóm hiện tượng mà giới nghiên cứu bảo mật quan tâm: tấn công kênh vật lý. Một số nghiên cứu học thuật đã chứng minh:

  • Âm thanh tần số cao, siêu âm có thể làm gián đoạn ổ cứng trong máy chủ, camera giám sát.
  • Lệnh giọng nói ở tần số con người không nghe được có thể kích hoạt trợ lý ảo trong một số điều kiện thí nghiệm.
  • Rung động có thể ảnh hưởng tới cảm biến gia tốc, con quay hồi chuyển trong thiết bị.

Phần lớn đây là kịch bản thí nghiệm, khó thực hiện ngoài đời, nhưng nhắc rằng phần cứng sống trong thế giới vật lý và có những điểm yếu mà phần mềm không thấy.

Máy tính ngày nay còn sợ "nhạc độc" không?

Loại lưu trữNhạy với rung, âm thanh
Ổ cứng cơ học (HDD)Có, đặc biệt khi chịu rung mạnh hoặc cộng hưởng
Ổ SSDGần như không, vì không có bộ phận chuyển động
Bộ nhớ trong điện thoạiKhông bị ảnh hưởng bởi âm thanh theo cách này

Hầu hết laptop hiện đại dùng SSD nên chuyện bị treo vì một bài hát gần như không còn. Tuy vậy, ổ cứng cơ học vẫn được dùng rộng rãi trong máy chủ, NAS, đầu ghi camera nhờ dung lượng lớn và giá rẻ; công nghệ ổ cứng dung lượng siêu lớn vẫn đang tiếp tục phát triển, như bài ổ cứng 100TB công nghệ HAMR giới thiệu. Với các hệ thống này, chống rung vẫn là yếu tố thiết kế quan trọng.

Bài học cho người dùng và kỹ sư

  • Tránh rung lắc ổ cứng cơ học: không đặt NAS, đầu ghi camera cạnh loa công suất lớn, máy giặt hay nơi rung liên tục.
  • Nâng cấp SSD cho máy tính cá nhân: vừa nhanh, vừa bền với va đập.
  • Sao lưu dữ liệu: ổ cứng có thể hỏng vì nhiều lý do bất ngờ.
  • Khi máy treo, sập bất thường: đừng chỉ nghĩ đến phần mềm. Lỗi phần cứng, nhiệt độ, nguồn điện cũng có thể là thủ phạm. Hướng dẫn chẩn đoán lỗi màn hình xanh trong bài màn hình xanh trên Windows 11 có thể giúp bạn bắt đầu.

Kho chuyện lạ của Windows

Lịch sử Windows có không ít câu chuyện kỳ quặc như vậy, từ lỗi khiến máy chờ 30 giây chỉ vì người dùng chọn hình nền màu trơn, được kể trong bài bí mật khởi động chậm của Windows 7, đến những tương tác bất ngờ giữa phần mềm và phần cứng. Chúng cho thấy một hệ điều hành chạy trên hàng tỷ máy với vô số cấu hình sẽ luôn gặp những tình huống không ai lường trước.

"Rhythm Nation" có lẽ là bài hát duy nhất trong lịch sử có mã lỗ hổng bảo mật riêng. Một giai điệu vui nhộn đã trở thành bài học kinh điển về cách vật lý và phần mềm đan xen trong thế giới công nghệ.

Câu hỏi thường gặp

Bật bài hát Rhythm Nation bây giờ có làm hỏng máy tính không?

Gần như không. Laptop hiện đại chủ yếu dùng SSD không có bộ phận chuyển động, và loại ổ cứng bị ảnh hưởng trong câu chuyện là mẫu cũ. Các hệ thống âm thanh đời sau cũng đã được xử lý.

Âm thanh lớn có làm hỏng ổ cứng cơ học không?

Rung động mạnh ở tần số nhất định có thể làm giảm hiệu năng hoặc gây lỗi đọc ghi tạm thời ở ổ cứng cơ học. Đặt ổ cứng xa loa công suất lớn và nguồn rung là cách phòng tránh đơn giản.

CVE là gì?

CVE là hệ thống định danh công khai cho các lỗ hổng bảo mật đã biết, giúp nhà sản xuất và người dùng tham chiếu cùng một vấn đề. Mỗi lỗ hổng có một mã riêng theo năm và số thứ tự.

Làm sao biết máy tính của tôi dùng HDD hay SSD?

Trên Windows, mở Task Manager, tab Performance, chọn ổ đĩa để xem loại ổ. Hoặc mở ứng dụng Defragment and Optimize Drives, cột Media type sẽ ghi Hard disk drive hoặc Solid state drive.

Ban biên tập JackStrongBan biên tập JackStrong viết dựa trên thông báo chính thức của nhà sản xuất, tài liệu kỹ thuật công khai và trải nghiệm sử dụng thực tế; bài được cập nhật khi sản phẩm hoặc chính sách thay đổi. Về chúng tôi
Bài liên quan

Đọc tiếp

Công ty công nghệ →