JackStrong Liên hệ

Vòng cổ bí ẩn ở World Cup nữ 2023: công nghệ bảo vệ não?

Chiếc vòng cổ một số cầu thủ đeo ở World Cup nữ 2023 là thiết bị Q-Collar. Cơ chế hoạt động, bằng chứng khoa học và giới hạn của nó trong bảo vệ não.

Ban biên tập JackStrongCập nhật · 6 phút đọc
Vòng cổ bí ẩn ở World Cup nữ 2023: công nghệ bảo vệ não?
Tóm tắt nhanh
  • Chiếc vòng cổ một số cầu thủ đeo ở World Cup nữ 2023 là Q-Collar, ép nhẹ tĩnh mạch cổ để tăng thể tích máu trong hộp sọ.
  • FDA cho phép lưu hành Q-Collar năm 2021 cho vận động viên từ 13 tuổi, nhưng nói rõ thiết bị không ngăn chấn động não.
  • Bằng chứng khoa học chủ yếu dựa trên ảnh chụp não, giới chuyên môn vẫn chờ nghiên cứu độc lập, dài hạn.
  • Người chơi phong trào nên ưu tiên kỹ thuật đánh đầu đúng, cơ cổ khỏe và rời sân ngay khi nghi chấn động não.

Chiếc vòng cổ mà một số cầu thủ đeo trên sân World Cup nữ 2023 là Q-Collar, một thiết bị được quảng bá là giúp bảo vệ não khỏi tác động của những cú va chạm đầu lặp đi lặp lại, như đánh đầu bóng. Nó hoạt động bằng cách ép nhẹ vào tĩnh mạch cổ để tăng lượng máu trong hộp sọ, với giả thuyết rằng não sẽ ít "dao động" hơn khi bị va chạm. Thiết bị này không phải phép màu chống chấn động não, và giới khoa học vẫn còn tranh luận về hiệu quả thực tế của nó. Dưới đây là những gì chúng ta biết.

Vì sao bóng đá cần quan tâm đến não cầu thủ?

Bóng đá là môn thể thao có tác động lên đầu thường xuyên, từ đánh đầu bóng đến va chạm khi tranh chấp. Trong nhiều năm qua, mối quan tâm về chấn động não và tổn thương do va chạm lặp lại tăng mạnh, đặc biệt sau những nghiên cứu về bệnh não mạn tính do chấn thương ở vận động viên các môn tiếp xúc. Một số liên đoàn bóng đá đã hạn chế đánh đầu trong tập luyện của trẻ em, và nhiều giải đấu áp dụng quy định thay người do chấn động não.

Trong bối cảnh đó, bất kỳ công nghệ nào hứa hẹn giảm tổn thương não đều thu hút sự chú ý, và một chiếc vòng cổ trên sân đấu lớn nhất của bóng đá nữ dĩ nhiên khiến khán giả tò mò.

Q-Collar hoạt động ra sao?

Ý tưởng của Q-Collar lấy cảm hứng từ thiên nhiên. Các nhà phát triển lập luận rằng một số loài như chim gõ kiến có cơ chế tự nhiên giúp não chịu được va đập liên tục. Vòng cổ hình chữ C ôm quanh cổ, tạo áp lực nhẹ lên tĩnh mạch cảnh trong. Áp lực này làm máu trở về từ não chậm lại một chút, khiến thể tích máu trong hộp sọ tăng nhẹ.

Theo giả thuyết của nhà sản xuất, khi khoang sọ "đầy" hơn, não ít bị xê dịch và va đập vào thành hộp sọ khi đầu chịu lực, tương tự như vật được chèn chặt trong hộp sẽ ít xóc hơn. Hiện tượng não dao động trong hộp sọ thường được gọi là "slosh".

Thiết bị được cấp phép như thế nào?

Tại Mỹ, Q-Collar được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) cho phép lưu hành ngày 26/2/2021 theo quy trình De Novo, như một thiết bị đeo cổ dành cho vận động viên từ 13 tuổi trở lên, giúp bảo vệ não khỏi một số tác động liên quan đến va chạm đầu lặp lại dưới ngưỡng chấn động. Tuy nhiên, chính thông báo của FDA nhấn mạnh dữ liệu không cho thấy thiết bị ngăn ngừa được chấn động não hay chấn thương đầu nghiêm trọng, và Q-Collar không thay thế mũ bảo hiểm hay các đồ bảo hộ khác mà phải đeo cùng chúng.

Bằng chứng khoa học: hứa hẹn nhưng chưa ngã ngũ

Các nghiên cứu được dùng để hỗ trợ Q-Collar chủ yếu dùng hình ảnh não (như chụp cộng hưởng từ khuếch tán) để so sánh thay đổi cấu trúc chất trắng ở vận động viên đeo và không đeo vòng trong một mùa giải. Một số kết quả cho thấy nhóm đeo vòng ít thay đổi hơn.

Giới chuyên môn đặt ra nhiều câu hỏi: những thay đổi trên ảnh chụp có thực sự phản ánh tổn thương lâu dài hay không, cỡ mẫu và thời gian theo dõi đã đủ chưa, các nghiên cứu có độc lập với nhà sản xuất không. Cho đến khi có thêm nghiên cứu độc lập, quy mô lớn và theo dõi dài hạn, Q-Collar nên được xem là một công nghệ đang được kiểm chứng.

Có rủi ro gì không?

Ép tĩnh mạch cổ nghe có vẻ đáng lo, nhưng áp lực của thiết bị được thiết kế ở mức nhẹ. Dù vậy, FDA liệt kê nhiều trường hợp thiết bị chưa được thử nghiệm và không nên dùng, như tăng áp lực nội sọ (kể cả tăng nhãn áp không kiểm soát), rối loạn co giật đã biết, bất thường khí quản hoặc tắc nghẽn đường thở, quá mẫn xoang cảnh, có cục máu đông trong não hoặc dễ đông máu, hay tổn thương da quanh cổ. Người chưa được bác sĩ cho phép chơi thể thao đối kháng cũng không nên dùng. Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ thiết bị nào tác động lên tuần hoàn.

Công nghệ đeo trên sân cỏ đang phát triển ra sao

Q-Collar chỉ là một phần của xu hướng đưa công nghệ đeo vào thể thao chuyên nghiệp. Ngày nay, cầu thủ thường mang áo lót có thiết bị GPS ở lưng để đo quãng đường chạy, tốc độ, gia tốc. Một số đội thử nghiệm miếng dán, ngàm răng hay mũ có cảm biến đo lực va chạm đầu, giúp đội y tế biết cầu thủ nào cần được kiểm tra.

Ở phía người tiêu dùng, các thiết bị như đồng hồ và nhẫn thông minh theo dõi sức khỏe cũng đưa chỉ số nhịp tim, giấc ngủ, mức phục hồi đến với người chơi thể thao phong trào. Điểm chung là chúng giúp theo dõi và cảnh báo, chứ không thay thế chẩn đoán y khoa. Những câu chuyện về đồng hồ thông minh phát hiện dấu hiệu bất thường cho thấy giá trị cảnh báo sớm nhưng cũng nhắc chúng ta về giới hạn của thiết bị tiêu dùng.

Người chơi bóng phong trào nên làm gì để bảo vệ đầu?

  • Học kỹ thuật đánh đầu đúng: dùng trán, siết cơ cổ, chủ động đón bóng thay vì để bóng đập vào đầu.
  • Tăng cường cơ cổ và vai: cổ khỏe giúp đầu ổn định hơn khi va chạm.
  • Hạn chế đánh đầu khi tập, đặc biệt với trẻ em và thanh thiếu niên.
  • Dùng bóng đúng kích cỡ và áp suất theo độ tuổi.
  • Nhận biết dấu hiệu chấn động não: đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, lú lẫn, nhìn mờ, thay đổi hành vi. Khi nghi ngờ, rời sân ngay và đi khám; tuyệt đối không "cố đá tiếp".
  • Nghỉ ngơi đủ trước khi quay lại, theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Một chiếc vòng, nhiều câu hỏi

Hình ảnh cầu thủ đeo vòng cổ ở World Cup nữ 2023 phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn đến sức khỏe não bộ trong thể thao, điều đáng hoan nghênh. Nhưng đó cũng là lời nhắc rằng công nghệ thể thao luôn đi kèm quảng cáo và kỳ vọng. Với người chơi phong trào, kỹ thuật đúng, thể lực tốt và thái độ nghiêm túc với chấn động não vẫn là "công nghệ bảo vệ" hiệu quả và rẻ nhất. Còn với những thiết bị mới như Q-Collar, hãy theo dõi bằng chứng khoa học trước khi tin vào lời hứa.

Câu hỏi thường gặp

Q-Collar có ngăn được chấn động não không?

Không. Thông tin cấp phép tại Mỹ nêu rõ thiết bị không ngăn ngừa chấn động não hay chấn thương đầu nghiêm trọng. Nó được giới thiệu như một biện pháp hỗ trợ trước tác động của va chạm đầu lặp lại.

FIFA có cho phép cầu thủ đeo vòng cổ khi thi đấu không?

Tại World Cup nữ 2023, một số cầu thủ đã đeo thiết bị này trong trận đấu. Việc cho phép phụ kiện cụ thể phụ thuộc vào quy định trang phục và đánh giá an toàn của trọng tài, ban tổ chức từng giải.

Trẻ em chơi bóng có nên đeo Q-Collar không?

Q-Collar được FDA cho phép dùng cho vận động viên từ 13 tuổi trở lên, nên trẻ nhỏ hơn không thuộc đối tượng sử dụng. Với trẻ em, hạn chế đánh đầu khi tập và dạy kỹ thuật đúng là các biện pháp được khuyến khích rộng rãi hơn; mọi trường hợp nên hỏi ý kiến bác sĩ trước.

Dấu hiệu nào cho thấy cần đi khám sau va chạm đầu?

Đau đầu tăng dần, nôn nhiều lần, lú lẫn, buồn ngủ bất thường, yếu tay chân, nói khó hoặc co giật là dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay. Các triệu chứng nhẹ hơn như chóng mặt, khó tập trung cũng nên được bác sĩ đánh giá.

Ban biên tập JackStrongBan biên tập JackStrong viết dựa trên thông báo chính thức của nhà sản xuất, tài liệu kỹ thuật công khai và trải nghiệm sử dụng thực tế; bài được cập nhật khi sản phẩm hoặc chính sách thay đổi. Về chúng tôi
Bài liên quan

Đọc tiếp

Thiết bị →